Beau Oldenburg

Beau Oldenburg

onderzoek naar pesten

De Wet Voltooid Leven: Een slechte sciencefiction?

Mensen die vinden dat hun leven voltooid is, moeten professionele hulp bij zelfdoding kunnen krijgen, althans dat vinden ministers Schippers (VWS) en van der Steur (VenJ). In een Kamerbrief pleiten de twee dat “mensen die uitzichtloos en ondraaglijk lijden zonder dat hier een medische grondslag voor is het leven op een voor hen waardige wijze af moeten kunnen sluiten”.

Volgens Schippers en van der Steur is de bestaande euthanasiewetgeving voor deze groep niet toereikend: als je levensmoe maar niet ziek bent, val je niet onder deze wet.

 

Buiten de boot

De commissie Schnabel onderzocht onlangs of de bestaande euthanasiewetgeving aangepast moet worden. Volgens deze commissie zijn de meeste mensen die vinden dat hun leven voltooid is ouderen die ook vaak ziek zijn. Deze mensen vallen dus binnen de kaders van de bestaande wetgeving. Volgens de commissie is de groep die buiten de euthanasiewet valt en hulp bij zelfdoding wenst te klein om aan de bestaande wetgeving te tornen. Schippers en van der Steur pleiten (edit: hier stond een verwijzing naar een kamerstuk, maar dit stuk lijkt inmiddels verdwenen) echter dat ook deze groep professionele hulp bij zelfdoding moet kunnen krijgen en werken aan een wet die dit mogelijk maakt.

 

Onbehagelijk gevoel

Hoewel dit een uiterst complex onderwerp is, lijkt er – afhankelijk van de precieze invulling en naleving van de wet – wat te zeggen voor het plan. Als mensen hun leven als uitzichtloos en ondraaglijk ervaren, is het mooi dat ze op een pijnloze en humane manier hun leven kunnen beëindigen. Los van het feit of ze ziek zijn of niet.

Het moge duidelijk zijn: ik ben geen tegenstander van euthanasie. Toch krijg ik een zeer onbehagelijk gevoel van dit plan. Het probleem ligt vooral in de onderliggende boodschap: sommige levens zijn af, klaar, over, basta. Je hebt je taak volbracht, het is goed zo, bedankt, je mag gaan. Hoewel de nieuwe wet betrekking heeft op slechts een kleine groep mensen, bereikt de ingrijpende boodschap die hiermee wordt uitgedragen een veel breder publiek (versterkt door alle media-aandacht). Het doemscenario is dan ook dat er een nieuwe norm ontstaat waardoor mensen over zichzelf (en de anderen om hen heen!) gaan denken: “misschien is het nu wel mooi geweest, mijn tijd zit erop.”

Hoewel er ook duidelijke verschillen zijn, doet dit plan me een beetje denken aan de sciencefiction film Logan’s Run. In deze dystopische film leeft de mensheid als gevolg van vervuiling en overbevolking in een grote koepel. Hoewel dit misschien niet zo aantrekkelijk kinkt, is het goed toeven in deze koepel. Er is echter één maar: om dit plezierige leven in stand te houden, mag iedereen slecht dertig jaar oud worden.

 

Zinvol bestaan

Schippers en van der Steur beschrijven dat hun plan vooral betrekking heeft op “ouderen, die geen mogelijkheden meer zien om het leven in een zinvolle vorm voort te zetten, die moeite hebben met verlies van hun onafhankelijkheid, met verminderde mobiliteit, die een gevoel van eenzaamheid hebben mede door verlies van dierbaren, en die last hebben van algehele vermoeidheid, aftakeling en verlies van persoonlijke waardigheid”. Dit maakt op pijnlijke wijze duidelijk hoe waardeloos (letterlijk en figuurlijk) sommige ouderen zich voelen en hoe er over hen gedacht wordt in onze maatschappij. In Nederland doen ouderen niet meer mee, voelen ze zich een obstakel, een last. Ondanks dat onze cultuur volgens Schippers “beter dan anderen is” (dat heeft ze volgens de Telegraaf gezegd), kunnen we nog veel leren van samenlevingen waarin ouderen geroemd worden om hun levenservaring en kennis en juist een centrale rol spelen. Het Afrikaans spreekwoord: “When an old man dies, a library burns to the ground” illustreert mooi hoe er ook over ouderdom gedacht kan worden.

Hoewel Schippers en van der Steur kort aanstippen dat “aandacht voor en waardering van ouderen ook in de toekomst nodig en waardevol zal zijn” komen zij niet met een concreet plan om dit te bewerkstelligen. Ze gaan dan ook volledig voorbij aan de vraag waarom voor sommige ouderen het leven zo uitzichtloos en ondraaglijk is en hoe we er als samenleving voor kunnen zorgen dat deze mensen zich minder eenzaam en zinloos voelen. In plaats daarvan, versterken de ministers met dit plan juist het gevoel dat in onze (op jong zijn gefocuste) maatschappij geen plaats is voor ouderen. Een ontzettend kwalijke zaak.